[Rozmiar: 13117 bajtów] logo CIL logo FCI logo ZKwP flaga brytyjska


nagłówek działu lagotto
[Rozmiar: 12551 bajtów] [Rozmiar: 12813 bajtów] [Rozmiar: 13215 bajtów] [Rozmiar: 13215 bajtów] [Rozmiar: 13215 bajtów] [Rozmiar: 13215 bajtów] [Rozmiar: 13215 bajtów] [kontakt] [Rozmiar: 13215 bajtów]


logo hodowli
 

Genetyka umaszczeń
Inbred


Dziedziczenie umaszczenia u lagotto


Informacje ogólne

Geny możemy podzielić na dominujące i recesywne. Geny dominujące zapisywane są dużymi literami i to właśnie efekt ich działania możemy oglądać, natomiast geny recesywne zapisywane są małymi literami i zwykle efekt ich działania ujawnia się gdy od obojga rodziców osobnik otrzyma dwa takie same geny recesywne.

Geny z jednego locus (czyli z jednej „rodziny”) występować u jednego osobnika mogą tylko 2 czyli 1 para. Takie geny nazywamy allelami, po jednym allelu otrzymuje się od matki i ojca. W locus alleli może być znacznie więcej np. 4, 5 czy 6, ale u danego osobnika zawsze będzie tylko dwa.

Biorąc pod uwagę właśnie poszczególne loci genowe osobniki możemy podzielić na homozygotyczne i heterozygotyczne.

Homozygotyczny osobnik (czyli krótko mówiąc homozygota) to taki który ma z jednego locus dwa allele: recesywne (homozygota recesywna) lub dwa allele dominujące (homozygota dominująca).

Heterozygotyczny osobnik to taki, który ma z jednego locus dwa różne allele, z których jeden jest dominujący w stosunku do drugiego.

Do komórek rozrodczych w wyniku podziału zwanego mejozą przechodzi tylko połowa posiadanych genów (takie „wybieranie” genów jest losowe), dopiero po zapłodnieniu nowo powstający osobnik ma cały „garnitur” genowy jednak inny niż rodzice.

Znane są dwa rodzaje melaniny: eumelanina – daje barwę czarną lub czekoladową i feomelanina – daje barwę rudą lub żółtą.

Barwa poszczególnego włosa zależy od wielu różnych czynników, jednak zasadniczo przy tym samym rodzaju pigmentu włosy długie będą miały odcień jaśniejszy w porównaniu do krótkich.

U psów występuje 9 podstawowych loci genów - w sumie 29 alleli, a wśród nich 19 tworzy 4 serie alleli wielokrotnych.

Geny odpowiadające za umaszczenie lagotto

Locus A – aguti, gen dominujący

A - Barwa jednolita, równomierny rozkład ciemnego pigmentu na całym ciele, np. nowofundland, labrador retriever

ay - Ograniczenie ciemnej eumelaniny, powoduje barwę śniadą lub rudą, np. basenji, terier irlandzki, chow-chow rudy, cocker spaniel złoty, śniady colie

ag - Strefowe rozmieszczenie eumelaniny i feomelaniny, barwa wilczasta lub dzicza, np. owczarek niemiecki wilczasty, jamnik dziczy, szpic wilczy, husky syberyjski

as - Strefowe rozmieszczenie pigmentu na różnych częściach ciała, czarny lub czekoladowy czaprak, żółte lub rude nogi, głowa i cała spodnia część ciała, np. owczarek niemiecki czaprakowy, airedale terier, ogar polski

at - Strefowe rozmieszczenie pigmentu odmienne na różnych częściach ciała, żółta feomelanina ograniczona do stóp, pyska, brwi, brzucha i podogonia, np. owczarek niemiecki, doberman, gończy polski

a - Równomierne rozprzestrzenienie ciemnego pigmentu na całym ciele, jednolicie czarne lub czekoladowe recesywne, np. owczarek niemiecki czarny

U lagotto występują z tego locus tylko A (jednolita barwa na całym ciele) i at. Jednak umaszczenie kodowane przez nie nie pojawia się „w czystej postaci” u lagotto.

Umaszczenie czarne (kodowane przez gen A) jest modyfikowane przez inne geny (bb). Należy pamiętać, że kolor czarny jest dyskwalifikujący.

U psów z genotypem atat w przypadku umaszczenia jasnego albo pomarańczowego jasnobrązowe podpalanie jest ledwo widoczne lub nawet niewidoczne. U psów brązowych rodzących się z widocznym podpalaniem przed osiągnięciem dojrzałości jasnobrązowe znaczenia będą słabo widoczne.

AA lub Aat – bez podpalania

genl01.jpg genl02.jpg genl03.jpg genl04jpg

atat – z podpalaniem

genl05.jpg genl06.jpg genl07.jpg genl08.jpg

Locus B - brąz/czekoladowy

B - Wytwarzanie czarnej eumelaniny, np. wszystkie psy u których występuje kolor czarny (w układzie homo lub heterozygotycznym).

b - Wytwarzanie czekoladowo-brązowej eumelaniny we włosach i skórze, umaszczenie czekoladowe z brązowym nosem, np. nowofundland, pudel, cocker spaniel

U lagotto występuje jedynie bb w układzie homozygotycznym (umaszczenie czarne jest niedozwolone), wszystkie psy, nawet jasne lub białe mają brązowy nos i oprawę oczu.

bb – brązowa/czekoladowa pigmentacja

genl09.jpg genl10.jpg genl11.jpg genl12.jpg genl13.jpg genl14.jpg

Locus C – albinotyczna seria, w kolejności dominowania

C - Niezbędny do normalnego wytwarzania melaniny, np. psy o intensywnym nierozjaśnionym umaszczeniu

cch - Rozjaśnienie żółtej lub rudej feomelaniny do kremowej lub białej bez wpływu na eumelaninę, barwa szynszylowa, srebrna np. sznaucer miniaturowy pieprz z solą, czarno-srebrny i biały. Gdy występuje w układzie homozygotycznym blokuje wytwarzanie feomelaniny, brązowe psy będą rozjaśnione.

cd - Ograniczenie pigmentu we włosach przy pełnej pigmentacji skóry i błon śluzowych, barwa biała z czarnym nosem i ciemnymi oczami, np. samojed, owczarek podhalański

cb - Rozjaśnienie barwy szaty do jasnoszarej, błękitne oczy, kolor zwany coraz, np. pekińczyk, pomeranian

c - Całkowity brak pigmentacji, biały włos, różowa skóra i oczy – albinos

U lagotto występują allele C i cch. Allel cch w układzie homozygotycznym rozjaśnia brązowy/czekoladowy kolor do jasnobrązowego a pomarańczowy do śmietankowego/złamanej bieli. Pomarańczowe psy z homozygotycznym cch mogą być bardzo podobne do białych (determinuje S – brak łat), na odróżnienie ich pozwalają niuanse koloru sierści.

CC lub Ccch – pełna ekspresja koloru

genl15.jpg genl16.jpg

cchcch - brązowy rozjaśniony do jasnobrązowego, pomarańczowy do złamanej bieli

genl17.jpg genl18.jpg

Locus D – rozjaśnienie

D - Umożliwia normalne kształtowanie pigmentu, np. intensywne umaszczenie

d - Powoduje zlepianie grudek pigmentu – eumelaniny, bez wpływu na feomelaninę, rozjaśnienie barwy czarnej (do szarej) i czekoladowej (do beżowej, płowej), także rozjaśnienie oczu do barwy żółtej, np. dog niemiecki błękitny, mastino napoletano.

U lagotto nie ma pewności czy występuje allel d, ponieważ w układzie homozygotycznym powoduje on jasnowątrobiane zabarwienie nosa. Taki kolor nosa pozwala odróżnić od rozjaśnienia cchcch, jednak jasne zabarwienie nosa przy niewielkim świetle podaje w wątpliwość jego obecność.

DD lub Dd – pełna pigmentacja

dd – rozjaśnienie pigmentacji, może być w rasie?

Locus E – w kolejności dominacji

Em - Umożliwia normalne formowanie pigmentu ciemnego, warunkuje występowanie czarnej maski na kufie i głowie, np. Dog niemiecki żółty i pręgowany, gryfonik brukselski

E - Umożliwia normalne formowanie pigmentu ciemnego, np. seter irlandzki, cocker spaniel

ebr - Częściowo ogranicza rozkład ciemnego pigmentu na całym ciele, umaszczenie pręgowane, np. bokser, dog niemiecki

e - Ograniczenie ciemnej eumelaniny i zastąpienie jej żółtą lub rudą feomelaniną na całym ciele oprócz nosa, oczu i skóry, np. złoty cocker spaniel, golden retriever

Em i ebr nie występują u lagotto, psy o umaszczeniu pomarańczowym mają prawdopodobnie geny ee. Czysty pomarańczowy jest intensywny u nowo urodzonych szczeniąt, rozjaśnię się z wiekiem do jasnopomarańczowego.

EE lub Ee - psy z brązowym umaszczeniem

genl19.jpg genl20.jpg

ee - psy z pomarańczowym umaszczeniem

genl21.jpg genl22.jpg

Locus G - siwienie

G - Powoduje postępujące z wiekiem rozjaśnienie maści czarnej do szarej i szaro-błękitnej, w układzie homozygotycznym wcześniej, w heterozygotycznym później, np. kerry blue terier, bedlington terier

g- Brak rozjaśnienia czarnej maści, np. psy nie zmieniające umaszczenia z wiekiem

Bardzo często u lagotto zdarza się, że ciemne szczenię rozjaśnia się z wiekiem, być może to właśnie ten gen powoduje dereszowaty kolor. Zmiana ta jest bardzo widoczna, szczenię koloru ciemnobrązowego może rozjaśnić się do jasnobrązowego, a szczenię koloru pomarańczowego do koloru złamanej bieli.

GG – maść po urodzeniu jaśnieje z wiekiem

genl23.jpg genl24.jpg genl25.jpg genl26.jpg
genl27.jpg genl28.jpg genl29.jpg genl30.jpg

Gg – maść po urodzeniu stopniowo rozjaśnia się (ciemniejsza niż GG)

genl31.jpg genl32.jpg genl33.jpg genl34.jpg
genl35.jpg genl36.jpg genl37.jpg genl38.jpg

gg – maść po urodzeniu nie zmienia się

genl39.jpg genl40.jpg genl41.jpg genl42.jpg
genl43.jpg genl44.jpg genl45.jpg genl46.jpg

Locus M – marmurkowatość (merle)

M - Powoduje występowanie intensywnie pigmentowanych nieregularnych plam na słabo pigmentowanym, rozjaśnionym podłożu, w homozygocie minimalna liczba pigmentowanych plam, wpływa bardziej na pigment czarny niż na żółty, mogą występować problemy ze słuchem, wzrokiem, może powodować małe lub brak oczu, możliwa niepłodność, np. rasy z umaszczeniem marmurkowym i arlekiny

m - Nie zakłóca rozprzestrzeniania się pigmentu, np. psy nie marmurkowe

Allel M prawdopodobnie nie występuje w rasie.

Locus S – łaciatość

S - Brak obszarów niepigmentowanych (białych plam), np. psy bez białych plam, czasem mogą pojawiać się bardzo drobne białe znaczenia na palcach, końcu ogona, na piersi.

si - Niezbyt duże białe plamy (obszary niepigmentowane) umieszczone na kilku określonych częściach ciała (szyja, klatka piersiowa, spód ciała, kończyny, koniec ogona) tzw. umaszczenie irlandzkie, np. owczarek szkocki collie, basenji, bobtail

sp - Duże białe plamy na całym ciele, umaszczenie srokate, np. beagle, pointer, buldog francuski

sw - Ograniczenie występowania pigmentu na całym ciele, co powoduje skrajnie duże białe plamy i tylko niewielkie pigmentowane łaty, często blisko ogona, okolice uszu lub oczu, np. biały bullterier, dalmatyńczyk, samojed

U lagotto występują wszystkie allele, umaszczenie jest więc trudne do określenia na podstawie samego wyglądu łat.

SS lub Ssi - całe brązowe albo pomarańczowe psy, bez bieli, albo z niewielką ilością bieli

genl47.jpg genl48.jpg genl49.jpg genl50.jpg

sisi, sisp lub Ssp - brązowe albo pomarańczowe psy z białymi łatami

genl51.jpg genl52.jpg genl53.jpg genl54.jpg
genl55.jpg genl56.jpg genl57.jpg genl58.jpg
genl59.jpg genl60.jpg genl61.jpg genl62.jpg
genl63.jpg genl64.jpg genl65.jpg genl66.jpg

spsp, spsw, siswlub Ssw - białe psy z brązowym albo pomarańczowymi łatami

genl67.jpg genl68.jpg genl69.jpg genl70.jpg
genl71.jpg genl72.jpg genl73.jpg genl74.jpg
genl75.jpg genl76.jpg genl77.jpg genl78.jpg
genl79.jpg genl80.jpg genl81.jpg genl82.jpg

swsw – psy białe albo białe z bardzo drobnym brązowym albo pomarańczowymi łatami

genl83.jpg genl84.jpg genl85.jpg genl86.jpg genl87.jpg

Locus T – przesianie (ticking)

R - Powoduje przemieszanie włosów maścistych z pozbawionymi pigmentu na białych plamach (dereszowatość), np. cocker spaniel angielski, seter angielski, wyżeł niemiecki

r - Brak włosów pigmentowanych, plamy czysto białe

U lagotto psy o umaszczeniu dereszowatym rodzą się z czystymi białymi znaczeniami, po kilku tygodniach białe łaty zmieniają kolor na dereszowaty. Gdy pies będzie strzyżony ticking będzie lepiej widoczny.

TT lub Tt – białe łaty z przesianiem (tickingiem)

genl88.jpg genl89.jpg genl90.jpg genl91.jpg

tt – czyste łaty, biel bez przesiania (tickingu)

genl92.jpg genl93.jpg genl94.jpg genl95.jpg

Struktura i rodzaj szaty

Zgodnie ze wzorcem rasy szata lagotto musi mieć wełnista strukturę, bez tendencji do tworzenia sznurów, o zwartej powierzchni, z ciasno skręconymi pierścieniowymi lokami, z widocznym podszerstkiem. Loki powinny być równomiernie rozłożone na ciele, na głowie loki nie są tak wyraźne i tworzą obfite wąsy, brodę i brwi, policzki są również porośnięte gęstym włosem.

Rodzaj szaty determinują 3 allele locus:

Locus L

L – włos krótki – allel dominujący

l – włos długi – rodzaj włosa jest zmienny w zależności od innych alleli

U lagotto występuje tylko allel ll w układzie homozygotycznym.

ll – włos długi

Locus Wa

Wa – prosty włos – dominujący allel

wa - kręcony, falowany włos - włosy są kręcone albo falujące, co może być wyrażone tylko w długim włosie

U lagotto występuje tylko allel wa wa w układzie homozygotycznym.

wawa – kręcony włos

Locus Wh

Wh – szorstki włos - twarde, szorstkie włosy, z brodą i wąsami na głowie, dominujący allel

wh - jedwabiste włosy - włosy są jedwabiste, miękkie, długowłose rasy mają prosty włos na głowie.

Prawidłowo owłosiony lagotto ma mocno owłosioną głowę, brodę i wąsy kodowane przez dominujący allel Wh. Jednak w miocie mogą urodzić się szczenięta z krótkim jedwabistym włosem na głowie, na nogach i miękkim, jedwabistym, falowanym włosem na ciele, jest to wyraźny znak, że rodzice są heterozygotami Wh wh. Taki rodzaj włosa jest niepożądany w rasie.

WhWh lub W hwh - sztywne włosy, wąsy, broda

whwh - jedwabisty krótki włos na głowie i nogach, falowany włos na ciele, nie pożądany, ale czasem się zdarza.

Umaszczenie wpisane w rodowodach nie zawsze dobrze opisuje kolory psów. Przykładem mogą być psy z wpisanym białym umaszczeniem, które genetycznie są w kolorze pomarańczowym rozjaśnionym, lub pomarańczowym dereszowatym albo może to być połączenie obu tych kolorów z łaciatością. Podobnie przedstawia się sprawa z umaszczeniem dereszowatym, mogą to być zwierzęta dereszowate spowodowane genem siwienia (one urodziły się ciemne i rozjaśniły się z wiekiem), mogą to być także psy, które urodziły się z białymi znaczeniami, a te białe łaty ściemniały.

Określenie w wieku dorosłym po fenotypie czy pies jest maści pomarańczowej rozjaśnionej może mieć tylko teoretyczne znaczenie, gdyż trudno odróżnić ten kolor fenotypowo. Podobny problem może pojawić się przy umaszczeniu brązowym gdyż często trudno odróżnić czy jest to rozjaśniona wersja „pełnego” brązowego czy może jest to brązowy dereszowaty.

Literatura:


  • „Wybrane zagadnienia z genetyki i zachowania się psów” T. Kaleta, K. Fiszdon
  • „Poradnik dla hodowców psów” M.W. Willis
  • „Hodowla psów” K. Ściesiński
  • http://www.lagotto.hu/